Szukasz kursu specjalistycznego z BHP, SEP lub kursu excel? Kurs edukacyjny!

KIERUNKI BADAN NAD „ŚWIATEM WARTOŚCI”

Opis faktycznie stosowanych sposobów obiektywizacji ocen ma już charakter psychologiczny. Wszak nie chodzi w nim o uzasadnienie obiektywnego istnienia określonych wartości, lecz o porozumiewanie się ludzi ze sobą co do obecności, stopni i jakości tychże wartości. Tym samym dotykamy problemu naukowego poznawania ocen, a zarazem odrywamy się od filozofii wartości.

„Świat ocen” poznawać można i poznaje się z różnych punktów widzenia i w zakresie różnych nauk: oczywiście, tylko humanistycznych, tj. nauk o człowieku, jako istocie działającej, w szczególności tworzącej. W rachubę wchodzą tu poniekąd nauki historyczne, przede wszystkim jednak szeroko pojęte nauki społeczne (etnografia, socjologia, ekonomika) i nauki psychologiczne: z tych ostatnich głównie psychologia społeczna, rozwojowa i wychowawcza. W pewnej mierze również nauki filologiczne względnie iingwistyczne.

W oparciu o swoje źródła (wszelkiego rodzaju dokumenty w znaczeniu historiograficznym) historyk stwierdza m.in. co i jak ludzie danego czasu cenili, co uważali za wartości naczelne, co za ich przeciwieństwa, jak dalece rozróżniali stopnie i formy jakościowe wartości różnych. Z natury rzeczy relatywnie najwięcej tymi sprawami interesowali i nadal się interesują historycy obyczajów, moralności, tzw. życia codziennego w danym czasie. Oczywiście również historycy prawa, sztuki, doktryn gospodarczych, społecznych i politycznych, techniki (wynalazków), nie akcentując już historyków filozofii, w szczególności etyki i estetyki filozoficznej, o których pośrednio czy domyślnie, mowa była wyżej. W każdym razie, ogromna ilość stwierdzeń, ustalonych przez historyków i innych humanistów, lecz za pomocą metody historycznej, dotyczy „świata ocen” w czasie przeszłym. Inna rzecz, jak dalece historycy frontalnie badali oceny, np. oceny moralne Ateńczyków w okresie sławnego „pięćdziesięciolecia” w Atenach (obejmującego czasy Peryklesa). Raczej trzeba by „wyłuskiwać” z ich prac badawczych i dzieł syntetycznych informacje względnie fakty z tej dziedziny.

Nie ma ostrej granicy między poznawaniem ocen z punktu widzenia historiograficznego a etnograficznego. Etnograf (etnolog) opisuje w zasadzie życie oraz wytwory kultury materialnej i duchowej „ludów” (plemion, społeczności, narodów) obecnie żyjących, jednakże praktycznie biorąc w jego pracy badawczej jest niemało materiału historycznego i zastosowywania metody historycznej. Co prawda, akcent pada u niego na stwierdzanie prawidłowości niewyraźnie usytuowanych w czasie historycznym, a nie na tok wydarzeń i na związaną z nim chronologię. Jednakże niezależnie od rozgraniczeń, podobieństw i różnic (między historią a etnografią), nie ma wątpliwości, że etnograf „na każdym kroku” napotyka różnego pokroju wartości oraz oceny. W mitach natrafia na hierarchię bóstw, bohaterów i ludzi ważnych, w obyczajach na sposoby postępowania bezwzględnie przestrzegane, tuż obok nich na dopuszczające pewną swobodę dostosowania się, w „kuchni” na potrawy świąteczne, czy skądinąd wyjątkowe, to znowu na codzienne i zwyczajne. Oczywiście, na planie pierwszym widać obiektywne wartości, jednakże za nimi trzeba się domyślać ludzi z ich przekonaniami, postawami i uczuciami. Niemniej w opisach etnografów nie brak relacji, wskazujących na mniej lub bardziej krytyczne ustosunkowywanie się tych to ludzi do elementów ich świata wartości: a więc na czynności oceniania i na oceny.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.