Szukasz kursu specjalistycznego z BHP, SEP lub kursu excel? Kurs edukacyjny!

WARTOŚCI GOSPODARCZE

W ciągu wielu wieków problematyka wartości odnosiła się – jak widzieliśmy – do trzech rodzajów wartości, rozpatrywa- nych zazwyczaj oddzielnie: tj. do Prawdy, Dobra i Piękna: oczywiście również do ich przeciwieństw – fałszu, zła i brzydoty (małymi literami, gdyż tamto oznaczało wielkie ideały, te natomiast „nędzne” niedostatki lub zaprzeczenia). Filozofowie prawie że nie zauważali wartości gospodarczych. Epistemologii, etyce i estetyce nie towarzyszyła rangowo równorzędna filozofia gospodarki. Uwzględniano ją raczej mimochodem niż frontalnie w koncepcjach państwa idealnego, zwanych dziś zazwyczaj utopiami. A postępowano tak, ponieważ intelektualiści greccy i rzymscy, w szczególności filozofowie, nie doceniali wartości pracy fizycznej wykonywanej przeważnie przez niewolników, na której opierała się ówczesna gospodarka. Nie przeczy temu fakt, że historię europejskich doktryn ekonomicznych można śledzić już od początków filozofii greckiej.

Gdy zaczęła powstawać nowoczesna, już przynajmniej w intencji twórców, doświadczalna ekonomika (A. Smith, w przybliżeniu połowa w. XVIII), na jedno z czołowych miejsc wysunęło się pojęcie wartości: oczywiście wartości dóbr gospodarczych. Nie wymagało ono domysłu co do istnienia niezależnych od człowieka wartości gospodarczych. Przeciwnie, implikowało tę zależność, i to bez odwoływania się do treści wrażeń zmysłowych, do zespolonych z nimi „zabarwień” uczuciowych, czy do wrażeń ustrojowych, warunkujących elementarne formy przyjemności i cierpienia. Co więcej, podstawowe prawo tzw. ekonomii liberalnej – prawo popytu i podaży – nie wymagało, przynajmniej w zasadzie, objaśnienia psychologicznego. Natomiast prowadziło do statystycznego stwierdzania danych w sprawie stanu równowagi względnie nierównowagi między towarem „na rynku” a zapotrzebowaniem. Rozumie się, że pośrednio wskazywało na pytanie, czemu to ludzie potrzebują pewnych towarów (innych nie lub mniej), jednakże w połowie XVIII w. jeszcze nie istniały warunki do naukowego rozpatrywania mechanizmu potrzeb ze strony psychologicznej.

Krótko mówiąc, głównie w związku z problemami ekonomicznymi zaczęło się kształtować ogólne pojęcie wartości. Wartości, utożsamiane z towarami, traktowano od samego początku obiektywnie, tj. jako wielkości materialne, wzrokowo poznawalne i niewyraźnie związane z mechanizmem uczuć. Pomimo ich obiektywności, wartości ekonomiczne traktowano jako wielkości „względne”, tj. relatywne, uzależnione od warunków sprawdzalnych. Gdy stopniowo zaczęła się kształtować w ślad za poznawaniem faktów gospodarczych – mniej lub bardziej filozoficznie zabarwiona ekonomia polityczna (liberalizmu, socjalizmu utopijnego i socjalizmu naukowego), zaistniała potrzeba jej połączenia z epistemologią, z etyką, poniekąd również z estetyką, w jednolity system pojęć o wartościach. Znaczy to, że ekonomiczne pojęcie wartości zaczęło wywierać wpływ pośredni na pojęcia nawiązujące do długiej historii sporów o prawdę, dobro i piękno. Niezbędne się stało przeto wprowadzenie ogólnego pojęcia wartości do filozofii. Dokonano tego pod koniec wieku XIX. Wtedy to powstało szereg ogólnych „teorii wartości”: ściśle biorąc filozoficznych systemów osadzonych na ogólnym pojęciu wartości. Na pojęciu, według zamierzeń twórców, dotyczącym całego „świata” wartości.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.